Hoe ga je als gemeente om met uitponden van vakantieparken? 

Uitponden: een uitdaging waar veel gemeenten tegenaan lopen 

Luister aflevering 10 hieronder:

Steeds vaker worden campings en vakantieparken ‘uitgepond’. Uitponden is het verkopen van kleine kavels aan particulieren. Dat klinkt niet meteen als een probleem, toch maakt het expertisecentrum zich zorgen over de mate waarin dit gebeurt. En vooral over de problemen waar uitponding toe kan leiden.  

“In de Veluwe hebben we 500 vakantieparken, waarvan ongeveer 45 procent voor een deel of volledig is uitgepond”, vertelt Marieke Fokkert. Ze is projectleider bij het programma Vitale Vakantieparken op de Veluwe. “We weten dat uitponden de belangrijkste voorspellende factor is voor ellende op een vakantiepark over 20 jaar.” De afgelopen 10 jaar zijn ‘uitgeponde vakantieparken’ gemonitord. “Daaruit bleek dat maatschappelijke, economische, sociale en ook openbare orde problemen sterk gerelateerd konden worden aan de uitponding van vakantieparken.”  

Jeske van Gerven herkent dit probleem in Overijssel en maakt zich zorgen over de toekomst, omdat uitponding een vlucht genomen heeft. In Overijssel zijn er afgelopen jaar 25 procent meer eigenaren van recreatievastgoed bijgekomen, maar er zijn slechts 3 nieuwe parken geopend. Er is dus sprake van uitponding van bestaande campings en vakantieparken. 

Uitponden

Waarom parkeigenaren kiezen voor het uitponden van vakantieparken 

“De belangrijkste reden waarom eigenaren van een vakantiepark hun parken uitponden, is geld”, legt Marcel Diepenmaat uit. Hij werkt als senior adviseur bij Ad Fontem en ontwikkelde een handreiking voor gemeenten over hoe zij om kunnen gaan met uitponding. Vroeger gingen parkeigenaren hun park uitponden om te kunnen investeren in hun park. Zo kwamen ze aan geld wat ze niet bij een bank konden lenen. Diepenmaat: “Dit gebeurde op kleine schaal. Tegenwoordig zien verschillende partijen het uitponden zelf vooral als verdienmodel en niet meer als manier om geld te krijgen om weer te investeren in het vakantiepark.” 

Uitponden leidt in de praktijk tot problemen 

Diepenmaat vertelt dat uitponden in theorie niet slecht is voor vakantieparken of hun omgeving. “Als er goede afspraken zijn met kopers over hun bijdrage aan de exploitatie, het onderhoud en up-to-date houden van het park, hoeft uitponden helemaal niet negatief te zijn.” Toch merkt hij in de praktijk dat er wel problemen ontstaan.  

Eén van de problemen van het uitponden van vakantieparken is dat het vaak leidt tot permanente bewoning. “Vaak begint dat als het recreatieve karakter minder wordt. Mensen maken van hun kavel een soort eiland met een afscheiding er omheen. Deze mensen recreëren niet en dat mengt niet goed met de vakantievierders op het park”, geeft Marieke Fokkert aan. “Je hoort snel dat dit leidt tot overlast en dat het een negatief effect heeft op de invulling van de ruimte op het vakantiepark.” Vervolgens komen er minder toeristen naar het park, wat de neergang van de toeristische kwaliteit versnelt. Bij het ontbreken van een verdienmodel voor toeristen, worden andere mogelijkheden ontdekt, zoals huisvesting van arbeidsmigranten, verhuur voor spoedzoekers of zelfbewoning.  

Projectleider Jeske van Gerven van het Expertisecentrum Vitale Vakantieparken Overijssel legt uit dat sturing geven aan een ‘uitgepond’ park lastig is. “Iedereen die een stukje grond heeft gekocht heeft zeggenschap en moet bijdragen aan investeringen om bij de tijd te blijven. Het is dan enorm lastig om iets gedaan te krijgen op een park. Met zoveel mensen en hun belangen rekening houden is vrijwel niet mogelijk. Als je geluk hebt zit er een eigenaarsvereniging die sturing wil geven aan het park.” Ze geeft als voorbeeld één park met daarop ongeveer 240 eigenaren. “Op zo’n park een kwaliteitsimpuls realiseren is een enorme opgave, het duurt meerdere jaren om eigenaren te bewegen om mee te doen en mee te investeren. En soms lukt dat helemaal niet.” 

Wat is de rol van de gemeente bij uitponden? 

Als parken afglijden en in een neerwaartse spiraal terecht komen, ontstaan uiteindelijk vaak leefbaarheidsproblemen. Dan heb je het onder meer over criminaliteit en ondermijning. “En dan kijkt iedereen naar de gemeente”, weet Diepenmaat. De gemeente heeft echter maar beperkt zeggenschap over wat er allemaal gebeurt op vakantieparken. Over eigenaarschap heeft de overheid al helemaal niks te zeggen, maar ze staan wel aan de lat om eventuele problemen die voortvloeien uit het versnipperd eigendom op te lossen. De ondernemer, die een flinke slag uit de ontwikkeling van het park heeft geslagen, is meestal al lang uit beeld als het park in de problemen komt.  

Gemeenten hebben de wens om grip te krijgen op wat er met vakantieparken gebeurt. De eigendommen hebben immers soms een ongewenst effect op de maatschappij. Diepenmaat: “Als het eigendomsrecht de rechten van anderen inperkt of zorgt voor achteruitgang van de kwaliteit van de leefomgeving, dan móet je er wat aan doen.” 

Dit kan de gemeente doen aan de negatieve effecten van uitponden 

En wat kan de gemeente precies doen? Diepenmaat legt het uit: “Het begint met het standpunt en besef dat je problemen vroeg genoeg wilt signaleren en het liefst wilt voorkomen.” Het gesprek aangaan met de ondernemers is daarin een handig middel. “Kom erachter wat hun beweegredenen zijn: is het een ontwikkelaar die snel geld wil verdienen en dan weer weg is, of is het een partij die met name geïnteresseerd is in het rendement uit de bedrijfsmatige exploitatie, waardoor toeristisch perspectief ook op lange termijn blijft?” Met name als de ondernemer de gemeente nodig heeft voor een ruimtelijke aanpassing, heeft de gemeente de mogelijkheid om ook bepaalde eisen te stellen.  

De gemeente heeft ook nog enkele ‘instrumenten’ die zij kunnen gebruiken. “Sinds begin 2024 is de Omgevingswet van kracht. Het omgevingsplan bepaalt wat er in een gebied gebeurt en is enorm belangrijk om uitponden goed te reguleren. Door een thematische aanpassing (voorheen vaak een parapluplan genoemd) zou je kunnen organiseren dat het moeilijker wordt voor partijen om alleen uit te ponden en geen toekomstplan voor toeristisch gebruik te hebben. Dit is dusdanig in te richten dat het bedrijf het rendement wel moet halen uit de bedrijfsmatige exploitatie.”  

Jeske van Gerven geeft aan dat het op orde hebben van het omgevingsplan één van de belangrijkste zaken is die gemeenten goed moeten regelen. Marcel Diepenmaat stelt dat je ook invloed kunt uitoefenen op de bouwvlakken, de ruimtes tussen de eenheden en het groen dat op het park aanwezig moet zijn. “Dit kun je in percentages uitdrukken, zodat het park de potentie heeft om ook vitaal te blijven.” Het is onmogelijk en onwenselijk om een verbod op uitponding te maken; de overheid heeft immers geen zeggenschap over eigendom. Daarnaast is uitponding een belangrijk verdienmodel en soms de enige mogelijkheid om nog te kunnen investeren in een park.  

Heeft de gemeente genoeg invloed op uitponding? 

Als gemeente zijn er in totaal 3 manieren om invloed te hebben op de uitponding van vakantieparken. Naast het omgevingsplan zijn dat een exploitatievergunning en een anterieure overeenkomst. Zo kun je een verhuurverplichting opnemen, met als doel de bedrijfsmatige exploitatie en het voorkomen van bewoning. Het appartementsrecht is ook een optie. Daarmee zorg je ervoor dat elke kavel wordt verkocht als deel van het geheel. Daarmee kunnen eigenaren verplicht worden een bijdrage te leveren, zodat de centrale voorzieningen op peil blijven. Maar, dat is volgens Fokkert, Diepenmaat en Van Gerven niet genoeg.  

“Wij vinden dat er meer nodig is.” Marieke Fokkert is vanuit de Veluwe in gesprek met het Rijk om aan te geven dat het huidige instrumentarium niet genoeg is. “Het doel hiervan is om een passende oplossing te vinden voor de punten waarop wij in de regelgeving niet verder komen.” De overheid kan ervoor zorgen dat vakantieparkeigenaren minder vrijheid krijgen dan nu. Dat zou goed zijn, want als gemeenten meer toezicht mogen houden en mogen handhaven, kunnen een groot deel van de problemen worden voorkomen.”  

 

Directe links naar relevante documenten/kennis: 

Ga terug naar het overzicht

Expertisecentrum
Privacybeleid

Bekijk ons privacybeleid door op de onderstaande link te klikken:

Privacybeleid

Contactgegevens

Neem direct contact op met het expertisecentrum:

Social media

Volg ons via de volgende kanalen: