Illegale bewoning van vakantieparken (1/2)  

Dit is hoe je het kan oplossen 

Luister aflevering 5 hieronder:

Het zou zomaar kunnen dat alleen al in Overijssel er zo’n 10.000 mensen in een vakantiewoning wonen. Dat doen ze dan vaak al jaren, zonder daar ooit op aangesproken te zijn. Wonen op een vakantiepark is illegaal, als er geen gedoogbeschikking of woonvergunning is afgegeven. Wat kun je als gemeente het beste doen om deze bewoning tegen te gaan óf toe te staan? Dit eerste deel van een tweeluik gaat in op gedogen of legaliseren. De crux zit in zekerheid bieden, in goed beleid en in een goede uitvoering. 

Wonen op een vakantiepark mag niet, het is illegaal, want een park heeft een recreatieve functie: het is de bedoeling dat je er vakantie viert. In de provincie Overijssel staan volgens de basisregistratie personen (BRP) ruim 5.100 personen ingeschreven in een vakantiewoning in plaats van in een woonhuis. Uit onderzoek dit enige tijd geleden op de Veluwe is uitgevoerd blijkt dat 40 tot 60 procent van de zogenoemde ‘permanente bewoners’ op parken zich daadwerkelijk inschrijft in de gemeente. “In werkelijkheid wonen er waarschijnlijk tussen de 8.500 en 13.000 mensen op vakantieparken. Maar de werkelijke aantallen weten we niet”, verklaart Fleuranne de Groot, bestuursjurist voor het Expertisecentrum Vitale Vakantieparken.  

Criminaliteit

 Waarom kiezen mensen om illegaal op een park te wonen? 

Op vakantieparken tref je verschillende groepen permanente bewoners aan: de gepensioneerden die er het hele jaar wonen, of hun huisje gebruiken voor als ze niet in Spanje zijn. De spoedzoekers: mensen die om allerlei redenen direct onderdak nodig hebben en de vrijbuiters, die graag op hun eigen manier willen leven zonder op de vingers gekeken te worden.  

En er zijn ook arbeidsmigranten, kwetsbare mensen, en mensen die onder de radar willen blijven door buiten een stad of dorp te gaan wonen en achter een slagboom: een plek waar weinig controle is. “Als je de eigenaar te vriend houdt, kun je doen wat je wilt,” merkt Berry Prins op, hij staat als projectmanager verschillende gemeenten in Nederland bij, waaronder in Overijssel. 

Permanente bewoning: gedogen of legaliseren 

Illegale bewoning kun je eenvoudig oplossen door het legaal te maken. Dat moet dan wel een bewuste keuze zijn die je vastlegt in beleid. Voor legalisatie zijn er twee opties: formeel gedogen of legaliseren door een vergunning af te geven”, zegt De Groot. “Dat kun je bijvoorbeeld doen voor een 65- of 85-jarige die er al heel lang woont naar tevredenheid. Moet je zo iemand nog verplaatsen voor die paar jaar? En waar dan naartoe met de huidige woningmarkt?” 

Prins vult aan: “Sommige parken liggen direct aan de bebouwing van een dorp, dan kan het juist mooi zijn om zo’n park te gebruiken als extra mogelijkheid voor bewoning, al is het maar tijdelijk. Bovendien is het vaak niet zo’n ramp als op een park een aantal mensen permanent woont, zolang er het er veilig is, de mensen in beeld zijn bij de gemeente ener een goede balans blijft met de recreanten.” 

Verder gaan dan gedogen of legaliseren 

Een stap verder gaan kan ook; door een park helemaal te transformeren naar permanente bewoning. “Je moet dan het bestemmingsplan omzetten en dat kost veel energie en tijd. In de aanlooptijd kun je vast een gedoogbeschikking of vergunning afgeven voor die periode”, adviseert De Groot. 

Formaliseren van de gedoging biedt de mogelijkheid om voorwaarden te stellen aan de huisvesting. Zo kun je vastleggen dat huisjes veilig moeten zijn voor bewoning en aan bepaalde eisen moeten voldoen. “Bovendien kun je dat dan monitoren,” legt Prins uit. “Iemand mag bijvoorbeeld een half jaar onder deze voorwaarden en redenen ergens wonen, met akkoord van de eigenaar uiteraard. En na een half jaar kijk je of de situatie nog steeds wenselijk is. Dit kan wel alleen met een goed gedoogbeleid, duidelijke voorwaarden van de gemeente en de capaciteit om te monitoren. Anders heeft het geen effect.” 

Gedogen en legaliseren, een wereld van verschil 

Gedogen is iets door de vingers zien. Beide partijen weten dat permanente bewoning eigenlijk niet mag, maar de gemeente kiest ervoor om niet te handhaven. Dit wordt vastgelegd in een zogenoemd gedoogbesluit. “Maar eigenlijk is het geen besluit,” legt De Groot uit, “want tegen een besluit kun je bij de rechtbank bezwaar maken. Bij een gedoogbesluit kan dat niet. Een bewoner kan er daarmee niet op vertrouwen dat hij in die vakantiewoning mag blijven. Als een buurman last heeft van de bewoning en een handhavingsverzoek indient, is de gemeente verplicht alsnog te handhaven. Gedogen biedt dus geen zekerheid.” 

Bij vergunnen geef je de bewoner een besluit waarin staat dat iemand een huisje voor een periode legaal mag bewonen. Dat is een persoonsgebonden vergunning. Je kunt de vergunning ook koppelen aan het huisje zelf. Dat is een objectgebonden vergunning. Deze laatste worden niet zo vaak meer afgegeven door gemeenten, omdat de recreatiewoning daarmee tot in lengte der dagen bewoond mag worden, terwijl je meestal een oplossing zoekt voor een persoongebonden situatie. De persoonsgebonden vergunning is daarmee passender. Tegen beide vergunningen kan de buurman nog steeds bezwaar maken, maar een bezwaarprocedure hoeft niet te betekenen dat een bewoner weg moet”, aldus De Groot. “Bovendien kan een nieuw gemeentebestuur niet ineens vergunningen intrekken, wat bij gedogen wel kan.” 

Gedogen en legaliseren heeft impact 

Juridisch gezien kun je altijd gedogen of legaliseren. “Bedenk wel”, waarschuwt De Groot, “dat het bestemmingsplan bepaalt dat het park een recreatieve functie heeft. Daar rekent de omgeving op en gedogen heeft invloed op de mensen in en om het park. Als gemeente moet je je besluit dus goed kunnen motiveren.” 

“Op een toeristisch park met allerlei voorzieningen heeft permanente bewoning meer impact dan op een ‘tweede-huisjes-park’, ofwel uitgeponde parken met meerdere eigenaren,” licht Prins toe. “En je moet rekening houden met de bewoners zelf. Er wordt vaak al zolang gedoogd zonder formaliteit, dat handhaven rauw op hun dak valt.” Maar ook legaliseren of formeel gedogen kan als een verrassing komen: mensen rekenen erop dat ze er allang niet meer illegaal wonen. 

Het gaat bij gedogen en legaliseren om de details  

Wees naar de bewoners heel duidelijk in de communicatie over legaliseren of formeel gedogen , geeft De Groot aan. “Maak helder beleid waarin je de kaders schetst, zodat mensen weten wanneer er formeel gedoogd zal worden en wanneer ze eventueel in aanmerking komen voor een vergunning.” 

Gemeenten maken vaak een redelijk uniform gedoogbeleid. “Kies voor de ‘persoonsgebonden gedoogbeschikkingen’, met duidelijke voorwaarden,” adviseert De Groot. “Je hebt ook ‘objectgebonden beschikkingen’. Daarmee krijgt een eigenaar zelf de regie over de bewoning van de huisjes. Als gemeente ben je dan het zicht kwijt, terwijl dat juist vaak de reden is om gedoogbeschikkingen af te geven Bij persoonsgebonden gedoogbeschikkingen geef je duidelijke informatie aan degene die de beschikking krijgt. Wat betekent gedogen? Wie mag er wonen?” 

Ook legaliseren bij transformatieproces  

Ook recreanten op een park ervaren onzekerheid bij permanente bewoning. Ze zijn vaak bang zijn dat het park verandert als permanente bewoning toegestaan wordt. Daarom is het belangrijk om te onderzoeken wat zowel de recreant als de bewoner wil.  

De recreant wordt vaak blij als hij hoort dat het parkgevoel en groen niet verdwijnt en dat er niet vergunningsvrij aangebouwd mag worden. Prins: “Hun angst is dat het park een woonwijk wordt, waarmee bijvoorbeeld de rust verdwijnt.” De recreanten hebben er voordeel bij dat alle afspraken vastgezet worden in een omgevingsplan, dat geeft hen zekerheid voor de toekomst, ook als het huisje wordt verkocht.” 

Gesprek met gemeente, bewoners en  parkeigenaren 

Onzekerheid is dus de angel bij het illegaal wonen in vakantiehuizen. Daarom pleit het Expertisecentrum Vitale Vakantieparken voor een goed samenspel tussen de eigenaren, gemeente en bewoners. Prins: “Door samen te werken kun je afspraken maken met elkaar en weten alle partijen wat ze nu en in de toekomst kunnen verwachten.”  

Het Expertisecentrum Vitale Vakantieparken begeleidt en adviseert gemeenten. Ze hebben veel ervaring en voorbeelden. Dit maakt het proces minder intensief en vergt minder capaciteit. Dat maakt het aangenamer om met dit vraagstuk aan de slag te gaan. “ Maar voor een succesvolle aanpak is wel draagvlak uit de gemeente nodig ,” benadrukt Prins.  

Directe links naar relevante documenten/kennis: 

  • Checklist illegale bewoning: het expertisecentrum ontwikkelde een praktische checklist voor gemeenten om te starten met de aanpak van illegale bewoning op vakantieparken. 
  • Beleidsregels bewoning vakantieparken: Per 1 januari 2024 gaat de Omgevingswet in. Onder de Omgevingswet krijgen gemeenten meer ruimte om objectgebonden en persoonsgebonden omgevingsvergunningen te verlenen voor het permanent bewonen van recreatiewoningen. De keerzijde is dat verzoeken voor een dergelijke vergunning alleen goed gemotiveerd kunnen worden afgewezen. Om te voorkomen dat gemeenten in individuele gevallen een vergunning zouden moeten verlenen, hebben wij met collega’s van Vitale Vakantieparken Veluwe en Vitale Vakantieparken Drenthe een beleidsregel voor gemeenten laten opstellen. 
  • Handreiking ‘onrechtmatige bewoning van recreatiewoningen’; de VNG ontwikkelde deze zeer praktische handreiking voor gemeenten om te legaliseren, gedogen of handhaven, inclusief de juridische grondslagen daarvoor.  
  • In de podcast wordt het onderzoek ‘Wonen in de Luwte’ genoemd. Dit onderzoek is in 2018 door Platform 31 uitgevoerd en geeft inzicht in de omvang en redenen van bewoning op Veluwse vakantieparken. Het onderzoek kun je hier bekijken.  

Kijk voor meer interessante documenten over het thema illegale bewoning op: https://expertisecentrumoverijssel.nl/kennisbank/  

Ga terug naar het overzicht

Expertisecentrum
Privacybeleid

Bekijk ons privacybeleid door op de onderstaande link te klikken:

Privacybeleid

Contactgegevens

Neem direct contact op met het expertisecentrum:

Social media

Volg ons via de volgende kanalen: